Het leek gisteren wel. Thans dient de jeugd van mijn studententijd plaats te maken voor de opportuniteit van de dag van morgen. Het is dan ook met een dubbel gevoel dat ik dit artikel betokkel op het klavier van het verleden, het heden en de toekomst. Een punt plaatsen blijkt moeilijker dan verwacht. Of misschien is het plaatsen van punten en het nuanceren door komma’s slechts een fragmentatie van het volledige plaatje: het totale, allesomvattende beeld dat je als individu over je leven (of een deel ervan) vormt.

Meer dan ooit besef ik dat hetgeen ik was, ben en word het resultaat is van een groter geheel. Een fantastisch groot circus vol grootse en gevaarlijke maar ook clowneske gebeurtenissen. En plots besef je dat je als mens geen toeschouwer meer bent maar in de piste je eigen ding moet gaan doen. Het publiek kijkt toe. Je voelt de hitte van de spots. Het zand tussen je tenen. The scène is yours en het orkest cultiveert de hoge verwachtingen ten aanzien van jou.

Hoewel ik nog steeds een groene kleur achter mijn oren ontwaar, denk ik toch dat deze fata morgana op heel wat kantelmomenten in een mensenleven van toepassing is. Niettemin is de fase na de hogere studies voor velen allesbepalend voor het verdere verloop van hun leven. Objectief gezien is de druk dan ook immens. Werk stichten, een huis trouwen, een gezin bouwen…alles dient in de komende jaren te gebeuren. Niet voor niets ontwaar je in de boekhandels gidsen met als confronterende titel: “Doe het voor je dertigste“. En hoewel deze situatie in vele gevallen nog steeds opgaat (te zien aan de werkende, bouwende, trouwende of bevallende klasgenoten van weleer), lijkt ze voor mij persoonlijk alvast niet zo evident.

Ja, de Gentse jaren waren fantastisch maar andermaal voel ik niet de behoefte om punten te zetten. Niet achter momentums, vriendschappen of de intensiteit van het levensritme. Vier jaar lang werd ik, door de hogere studies, getraind in het aankweken van kritische massa en het creëren van eigen inzichten. Waarom? Om vervolgens te vervallen in reeds bewandelde paden en platgetreden patronen? Toegegeven, maatschappelijk is dat verdedigbaar maar individueel fulmineer ik hiertegen. Wat ben je met een goede job, een gelukkig huwelijk en een druppel van een kind als je jezelf verloochent. Je het bloed door je aderen niet meer voelt stromen, je de andere kant van de wereld niet gezien hebt en je nooit hoeft af te vragen of de geldende waarden en normen eigenlijk ook wel de jouwe zijn. Ik beeld het me misschien wat te zwart-wit in maar tegelijk stel ik met enige droefenis vast dat dit bij vele leeftijdsgenoten “the way to go” is. Alsof er geen alternatieven zijn. Alsof je als individu gedoemd bent om in deze huidige maatschappelijke logica mee te stappen. Uiteraard is dat conformisme geen probleem indien de keuze daarvoor bewust gebeurde. Ik durf dit evenwel in heel veel gevallen te betwijfelen.

Als kind al ging ik schuin voor de televisie zitten in de hoop dan meer te zien van het ontbrekende beeld. En terwijl ik druk in de weer was om te leren vliegen met een zelfgemaakte luchtballon, speelden anderen binnen op hun gameboy. Ontegensprekelijk is de manier waarop je als mens in het leven staat een attitude die je van thuis uit meekrijgt. Helaas heb je daar als mens niet in te kiezen maar gelukkig is opvoeding niet alles. Dat bewees de geschiedenis ons al meerdere malen. Tal van persoonlijkheden uit de muziek, de literatuur, de poëzie, het entertainment, de sport, de politiek en de wetenschap toonden aan dat ze heel veel bereikt hebben door buiten de lijntjes te kleuren. Het geëffende pad te verlaten en onontgonnen terrein te betreden. Op zoek naar een nieuwe grens.

Het is dan ook door dergelijke mensen dat we er als beschaving, als mensheid op vooruit gaan. In een vorig artikel daagde ik de student uit om in de voetsporen van deze mensen te treden. Je eigen weg maken is misschien niet de meest voor de hand liggende manier van leven maar ze is ongetwijfeld wel de meest boeiende. Als ik naar de huidige Westerse maatschappij kijk, die gekenmerkt wordt door etnische en culturele diversiteit, dan zie ik een reservoir aan opportuniteiten voor de toekomst. De uitdaging van het individu bestaat er dan ook in je verantwoordelijk te stellen om op een optimistische en constructieve manier de toekomst mee vorm te geven.  Het is eigenlijk niet slechts “een” manier maar “de” manier om ons als generatie rekenschap te geven ten opzichte van de geschiedenis. En ja, we, wij, wij hebben hierin een keuze!

“Het is niet waar dat de geschiedenis al geschreven is en ze wordt niet beheerst door geheime wetten en uitgevaardigd door een onverbiddelijke godheid of een despotische natuur. De geschiedenis wordt geschreven door de vrouwen en de mannen van deze wereld, op maat van hun dromen, inspanningen en wil. Deze zekerheid legt vanzelfsprekend een geweldige verantwoordelijkheid op onze schouders en staat ons niet toe excuses te zoeken voor onze mislukkingen. Maar ze is tevens de meest fantastische stimulans voor de volkeren die zich gekrenkt of beroofd voelen. Want ze duidt aan dat niemand verplicht is te zijn wat hij is, dat de geschiedenis kan zijn zoals ze hoorde te zijn, zoals wij zouden willen dat ze was, en dat het alleen van ons afhangt of ze dat wordt.” (Mario Vargas Llosa uit De taal van de Hartstocht)

 Solomon Asch, een Amerikaans psycholoog, bestudeerde aan het begin van de magische jaren ‘50 de houding van een persoon in een groep; in hoeverre de mening van mensen bepaald wordt door de meerderheid in een groep. Omdat het opzet van zijn experiment de lengte van dit artikel zou overstijgen, beperk ik me hier tot de vaststellingen die Asch formuleerde bij twee categorieën van proefpersonen. De eerste categorie liet zich foutief beïnvloeden door de groep om niet de indruk te wekken dat ze anders dachten. Een tweede categorie bleef echter bij zijn (correcte) standpunt maar verklaarde achteraf wel dat hij/zij onder gigantische druk stond.

Wie van jullie heeft als puber niet gelogen over de smaak van die eerste pint of sigaret? Het was ‘not done’ om dat niet lekker te vinden. En, toegegeven, dat is het nog steeds niet… Enfin, tot zover dit banale voorbeeld. Het toont alleen maar aan dat de bevindingen van Asch opgaan in heel wat situaties en in groepen van diverse pluimage. Op een recente vergadering viel het mij op dat dit helaas ook opgaat voor vele studenten en studentenvertegenwoordigers.

Kudde, roedel, school, meute… de benamingen voor allerlei groepen zijn niet alleen bevorderlijk voor de lachspieren (denk maar aan een kudde terroristen, een meute yoghurtpotjes of een kudde vitabissen) maar drukken telkens ook een bepaalde groepering van dieren uit. Groepsvorming is dus een natuurlijk oerverschijnsel en dat is bij mensen niet anders. Ja, soms is het echt wel wonderlijk om te beseffen hoe hard we nog op dieren gelijken. Net als in de fauna onderscheiden we ook bij groepen van  mensen ofwel een bepaalde dwang om  zich aan de groep aan te passen ofwel een drang om bij de groep te horen waardoor deze personen zich als het ware “prostitueren” om toch maar als een volwaardig lid bij de groep gerekend te worden.

Studentenvertegenwoordigers, die de nobele taak hebben om de belangen van hun studenten in tal van vergaderingen te verdedigen, zijn zeker ook niet ongevoelig voor die tweedeling. Vaak kom je als stuver op een vergadering waar je enige student bent. Veelal zit je tussen afgestreken heren in pak en strenge dames met een tailleurtje die zich zitten te ergeren aan jouw aanwezigheid. Te jong, te onervaren, inhoudelijk te zwak, onredelijk, onrealistisch… Het zijn klaagzangen die generaties studenten over zich heen kregen wanneer ze de vrijwaring van hun rechten bewaakten in de daartoe voorziene instanties. De beleefdheid (of was het de schijnheiligheid) gebied hen dit echter te ventileren in de wandelgangen i.p.v. in het gezicht van de jong volwassene die zich eervol van zijn/haar taak kwijt. Het zorgt vaak voor een nogal verziekte sfeer op vergaderingen: enerzijds voelt de geïsoleerde stuver aan dat de groep zich in zijn/haar aanwezigheid anders gaat gedragen en anderzijds voelen de dames en heren zich in hun uitspraken wat geremd door de aanwezigheid van “de klant”.

De vraag die zich dan opdringt: hoe ga je met dergelijke situaties om? Ik ken nogal wat stuvers die gewoon zwijgen uit angst dat hun gedachten té hard afwijken met de plannen van de vergadering. De angst om niet au serieux genomen te worden of om zich al debatterend buiten de groep te werken zit er bij velen duidelijk in. Natuurlijk is het normaal dat dit fenomeen zich voordoet bij mensen die net komen piepen, getest worden en op voorhand als te licht bevonden worden. Het probleem is echter structureel wanneer dit zich op herhaaldelijke wijze voordoet want indien je je nooit laat opmerken wordt er ook geen rekening met je gehouden en is het bijgevolg niet mogelijk om op de besluitvorming te wegen. Het is met andere woorden wat balanceren op twee gedachten en een evenwicht hierin vinden hangt vaak van veel factoren af.

Toch verkies ik alvast de bovenstaande complexiteit in plaats van me te schikken naar de pijpen of de slippen van de decision makers. Deze conformiteitsdrang vind ik zo doorzichtig en het helpt je ook niet bepaald vooruit in je persoonlijke ontwikkeling. Het maakt je vooral kwetsbaar in een academische wereld waarin iedereen inhoud, persoonlijkheid, visie en deskundigheid verlangt. Je schikken naar de groep om er deel vanuit te maken is dus niet alleen iets van korte duur, het is bovendien niet realistisch: vroeg of laat zul je moeten kleur bekennen, keuzes maken! Het risico dat je dan in al je palingwerk vastzit is echter reëel.

Wie denkt dat stuver zijn een simpele taak is, vergist zich. Er wordt veel verlangd van onze studentenvertegenwoordigers: vergaderen op de meest onmogelijke momenten, dossierkennis, techniciteit, juridische bagage, onfeilbaarheid,  een goed voorkomen… Vaak wordt dan vergeten dat deze mensen daar niet voor vergoed worden, nog maar een jeugdige leeftijd bezitten én dit bovendien allemaal bovenop hun al drukke schoolagenda moeten afwerken. De harde, kille, zakelijke realiteit en het heilige academische gelijk zijn dan ook twee gemakkelijke wapens om dit jonge idealisme, dat jong enthousiasme, tot in de kiem te smoren.

Vergis u niet; de meeste stuvers die ik ken zijn stuk voor stuk hard werkende, goedlachse en kleurige figuren. Toch zullen velen van hen deze conformiteittheorieën herkennen. Laat het een signaal zijn aan de heren en dames die steevast roepen dat studenten niet met hun status van “stakeholder in het hoger onderwijs” omkunnen. Ik merk alvast een grote bereidheid bij de studenten en een gebrek aan spiegels bij de luidste roepers.

 De dagen worden avonden, de nachten dagen. De bomen langs de Gentse Coupure zijn als volleerde stripteaseuses hun zomerkleren aan het afschudden en iedereen lijkt door de koude sigaretten te roken. Het tij is aan het keren. Kerstmis lijkt nog maar een steenworp van ons verwijderd. Alles lijkt tegenwoordig zo eindig.

“Veel is in de maneschijn der herinnering schoner dan in het zonlicht der werkelijkheid”, het is een quote die perfect mijn gevoel weergeeft wanneer ik als laatstejaarsstudent terugkijk op mijn studentenleven tot op heden. Wat waren deze Gentse jaren toch ongelooflijk fascinerend en wie weet moet het mooiste nog komen. Wie weet…

Tijdens één van mijn ontelbare avondwandelingen door de stad, of wat daar voor moet doorgaan, vroeg ik me af of we wel beseffen wat voor een ongelooflijk voorrecht we als studenten hebben de (quasi) absolute vrijheid te mogen proeven. Het lijkt een evidentie maar dat is het tot op heden voor een overgrote meerderheid van de wereldbevolking niet. Vaak vraag ik me dan ook af hoe het moet zijn om dagelijks aan verwachtingen van een ander, of de maatschappij, te moeten voldoen; is het nu in een werksituatie, een huwelijk of in minder zichtbare mate ten opzichte van de heersende waarden- en normencultuur.

Om die reden lijkt het me dan ook een ludieke vaststelling om politici, moraalridders en andere geloofbetuigers de waarden van het Westerse denken als “vrijheid” te horen proclameren. Wat heeft vrijheid dan nog te maken met opiniestukken in de krant, overstresste werknemers, godsdienstoorlogen, het groeiend aantal zelfmoorden, de opgedrongen rolmodellen of onnoemelijk veel slechte Tv-programma’s op de buis? Is dat hetgeen waar ik voor kies? Is dat de vrijheid waar we als samenleving van dromen? Of worden we  in de gouden kooi van het vrije Westerse denken gevangen genomen door een handvol machtshebbers? Het antwoord op dergelijke vragen vormt absoluut voer voor lange discussieavonden op café (je weet me wel te vinden) maar gaan de lengte en het opzet van dit artikel te boven. Toch is het goed om op geregelde basis te beseffen wat ons te wachten staat eens we de échte wereld binnenstappen. Beantwoordt hetgeen men ons vertelt of voorhoudt ook echt aan de toekomstvisie en de maatschappij waar wij, als onbekwame jongvolwassene, van dromen?!

Ik beken. De vrijheid die mij als student gegund wordt zal ik straks ongelooflijk missen. Soms ben ik zelfs bang om in de toekomst te kijken. Dan vraag ik me af wat er voor die studentikoze vrijheid in de plaats komt. Na lang overdenken wist ik het: de mogelijkheid en de kracht om de maatschappij te maken. Wanneer we niet vertrekken van ‘hetgeen is’ maar van ‘wat kunnen we ervan maken’, dan maakt de angst voor de toekomst plaats voor ambitie. Een brandend gevoel waarbij de drang om de dingen te veranderen groter is dan te berusten in de leugen van de vrijheid. Dit zijn geen goedkope woorden maar opportuniteiten die zich aandienen en waarbij je als mens de keuze hebt: neem ik de uitdaging aan of niet?

 Het doet me dan ook deugd te moeten vaststellen dat vele studenten zich engageren in één of andere raad of club. Het snoert de critici, die beweren dat studenten luie passievelingen geworden zijn, de mond.  Dergelijke raden of clubs zijn de perfecte leerschool om als jong volwassene de kneepjes van het vak in de vingers te krijgen. Op die manier heb je als actieve student een streepje voor op je passieve collega’s.  Het is niet voor niets dat werkgevers veel belang hechten aan de competentiewaarde van een sollicitant of dat toppolitici er meestal een carrière als stuver hebben opzitten. Eens te meer blijkt dat de dromers van gisteren, de doeners van morgen worden.

Ook de Hogeschool Gent Studentenraad mocht dit jaar tal van nieuwe gezichten verwelkomen. Mensen met vuur in hun ogen. Studenten met kwaliteiten allerhande die zich willen engageren om er samen iets van te maken. Zwijgzame types die openbloeien wanneer wij hun talenten mogen aanschouwen… Mensen, en dus ook studenten, zijn er in alle maten en soorten. Ze zijn het misschien niet steeds met elkaar eens maar beseffen wel dat hetgeen hen bindt groter is dan hetgeen hen scheidt. Ze verkiezen hun eigen dromen boven de gestolen idealen die ons met gouden paplepeltjes ingegeven wordt. Het besef dat je als eenzaat in deze wereld niets kan beginnen verenigt hen en dat doet op zijn beurt een dynamiek ontstaan. Het is dat proces dat momenteel aan de gang is binnen de HGSR. Mensen, van muzikanten tot ingenieurs, die elkaar anders nooit zouden ontmoeten, leren elkaar kennen, smeden banden, knopen gesprekken aan en dromen niet alleen van een betere wereld maar proberen er samen ook iets aan te  doen.

Ik besef dat al het bovenstaande misschien wat naïef overkomt en dat is het ook. Het is naïef! Het is allemaal perfect te relativeren. Maar wil dat daarom zeggen dat we afzijdig moeten zijn? Dat we onze mening niet mogen hebben? Dat we niet meer mogen dromen indien deze dromen niet te verwezenlijken zijn? Dat we ons niet mogen laten horen? Dat we dan maar langs de zijlijn moeten staan kijken hoe we met z’n allen gedomineerd worden door dingen waar we het eigenlijk niet mee eens zijn of niet om gevraagd hebben?

Straks betogen studenten van over heel Vlaanderen tegen het nieuwe financieringsdecreet. Van een socialistische minister zou men toch mogen verwachten dat hij zich zou bekommeren om het democratisch gehalte van ons hoger onderwijs. Helaas; het decreet biedt geen afdoende oplossing voor de schrijnende onderfinanciering van de hogescholen, voor de te hoge inschrijvingsgelden, voor het voortbestaan van enkele humane wetenschappen…

Ook de HGSR laat zich niet onbetuigd en zakt met een delegatie af naar Brussel om te betogen tegen de plannen van minister Vandenbroucke. Ik hoop echt dat hij zal inzien dat de Vlaamse studenten één zijn en spreken voor een hele generatie jongeren die de arrogantie van de macht kotsbeu is. Het onderwijs moet terug naar diegene waarvoor het bedoeld is; de studenten. Meer zelfs; de maatschappij moet teruggegeven worden aan hen die erin leven.

Het mooie aan het hoger onderwijs is niet dat ze erin slaagt om jong volwassenen de nodige kennis mee te geven om hun intrinsieke talenten te laten renderen ten behoeve van de samenleving dan wel jongeren op hun eigen manier zich kritisch te laten ontwikkelen ten aanzien van deze samenleving. Ambitieuze, kritische jong volwassenen wereldwijd zullen in de toekomst meer dan ooit de richting aangeven waar we als beschaving naartoe zullen evolueren. Wie van ons durft in de 21^ste eeuw de challenge aangaan met nobele voorgangers als Einstein, Armstrong, Churchill, Mandela, Wilson en andere Gorbatjovs?

Student in actie, u bent uitgedaagd!