Naar een mondiaal sociaal overleg?

leave a comment »

Volgende tekst maakte ik n.a.v. een colloquium dat ik in de eerste semester volgde voor het vak Sociaal-economisch beleid. Deze week kregen we voor het vak Centrale Besturen een vakbondsman op bezoek. Om die reden viste ik deze tekst nog eens op. Ze lijkt me gezien de huidige context nog steeds actueel…

We schrijven dinsdag 21 november 2006. Acht jaar na de sluiting van Renault Vilvoorde, vijf jaar na het faillissement van Sabena en drie jaar na de herstructurering bij Ford Genk is een nieuw tragisch sociaal (en menselijk) drama een feit: Volkswagen Vorst vloeit 4000 banen af.

De voorgaande opsomming van sociale kwesties is meer dan een teken aan de wand voor het Belgische industriële bestel, het is een (r)evolutie op mondiaal vlak die al enkele jaren aan de gang is.

Eens de storm van sluitingen, herstructureringen en faillissementen gaan liggen is, resten er ons enkel nog vragen. Vragen over de oorzaak, het verloop, de richting en de toekomst van dit alles. Wie bovenstaande casussen nog even voor de geest kan halen, weet dat er verschillende oorzaken, evoluties en toekomstperspectieven te onderscheiden zijn. Een grondige analyse zou hier niet gepast, en ook niet wenselijk, zijn. Hieronder kunt u dan ook een reflectie vinden van de markantste trends en evoluties gekaderd in een historisch en toekomstig perspectief. Veel van deze bedenkingen werden geformuleerd op het colloquium “Bedrijfsconflicten en syndicale strategie” van zaterdag 18 november 2006 te Brussel in een organisatie van IMAVO. Op die manier hopen we u toch enkele antwoorden aan te reiken. Niet meer, maar ook niet minder.

 

Ontstaan en wijzigende rol van de vakbeweging

 

Een blik in de spiegel van de geschiedenis werpen, is haast onontbeerlijk om de huidige arbeidssituatie te kunnen begrijpen.

De vakbonden zijn een fenomeen uit de 19° eeuw. Door de industriële revolutie en de bijhorende opkomst van de machines was de ontstaansreden van deze vakbonden dan ook tweeledig. Enerzijds was ze defensief: de vakorganisatie moest de arbeiders verenigen die door die evolutie uit de boot dreigden te vallen. Vooral de klassieke ambachten werden hierbij geviseerd. Anderzijds had de arbeidersbeweging een exclusieve ontstaansreden. Vanaf heden was het immers mogelijk om het aanbod van arbeid te reguleren. Deze strategie kon echter enkel werken indien de vakbond ook effectief aanwezig is op de werkvloer.

Als we de huidige context bekijken dan merken we dat bij een overname de vakbeweging vaak tout court buitenspel wordt gezet. Dat vereist dan weer dat je als vakbond echt vrienden moet hebben binnen de regering, de media… Ook moet ze de publieke opinie en de arbeiders zelf mee hebben.  Dat zijn de hedendaagse problemen waar de vakbeweging mee te maken heeft. Een defensieve houding kan ze zich bijgevolg niet langer meer veroorloven.

 

Sociale Conflicten

 

Hoewel het aantal sociale conflicten in België op een relatief laag niveau bleef merken we sinds 1996 een opmerkelijke stijging. Denken we hierbij maar aan de gebeurtenissen bij Forges de Clabecq, Renault Vilvoorde, Sabena, het Generatiepact en recent Volkswagen Vorst.

Onder sociale conflicten hoeven we echter niet altijd grote stakingsacties te verstaan, integendeel. De meerderheid van de sociale conflicten wordt opgelost door onderhandelingen. Als het dan al komt tot stakingen dan is het van essentieel belang dat het stakingsrecht van de arbeiders verzekerd blijft. Bij de laatste sociale onrusten m.b.t. het Generatiepact was dit niet zo en werd zelfs het gerecht ingezet om stakingsposten te verwijderen. Staken is een recht en meer en meer wordt dan ook op dit recht beroep gedaan voor een gegronde reden.

 

 

Probleemschetsing

 

Het probleem waar de vakbewegingen momenteel voorstaan is niet eenzijdig te verklaren. Zoals al eerder aangehaald is het een probleem dat verder gaat dan vakbonden. Het is een globaal economische evolutie waarbij we enerzijds het probleem kennen van de arbeid in een verschuivende arbeidsmarkt. Daarnaast is er ook nog het probleem van de staat waarbij de delokalisering en de regulering van de arbeidsmarkt door de overheid centraal staan.

 

De relatie Arbeid-Kapitaal

 

Eén van de bekende breuklijnen van De Wachter is net die tussen Arbeid en Kapitaal. Bij fordistische vakbewegingen, waar de klemtoon ligt op loonkost en internationale competitiviteit, spreken sommige bronnen zelfs van een crisis. Dit hoeft ook niet te verwonderen; de loonkost in België is bij de hoogste van Europa waardoor grote bedrijven noodgedwongen andere oorden opzoeken. De markt doet immers zijn werk en eigenlijk is er voor hen geen keuze: ofwel kosten drukken ofwel sluiten met massale ontslagen tot gevolg. Markant is echter dat deze economische logica niet altijd gevolgd wordt. Zo kunnen we in de huidige situatie rond Volkswagen Vorst moeilijk spreken van een economische logica: de loonkost in Duitsland was immers hoger, de productiviteit lager. Kapitaal kan dus niet altijd de falende sluitingen oplossen al rest ons de vraag of deze politieke logica niet indruist tegen de spelregels van onze economie.

 

Een belangrijke trend is dan ook dat de klassieke industrie meer en meer verlaten wordt voor de dienstensector. De vakbeweging, die vooral sterk stond in sectoren waar de overheid ook bij betrokken was, heeft in die sectoren aan macht ingeboet. Toch moeten we dit direct weer nuanceren: de macht van de vakbonden is niet aangetast, ze is enkel veranderd. Om die reden heeft de vakbond nog steeds een belangrijke rol te spelen maar ze treedt meer en meer op binnen de krijtlijnen van het systeem en daar zit net het probleem: zowel wettelijk als organisatorisch is ze er niet in geslaagd om zich om te turnen qua structuur. De indeling is nog steeds dezelfde als in 1948.

 

Besluiten doen we dan ook met de vaststelling dat het kapitaal zich mondiaal verspreid heeft. Multinationals doen ons eraan herinneren dat denken in oude patronen en nationale grenzen tot het verleden behoort. Het evenwicht tussen arbeid en kapitaal is goed verstoord. Een oplossing, in de vorm van een mondiale organisatie van de arbeid, mag dan ook niet lang meer uitblijven. De eerste initiatieven dienen zich echter al aan. Zo werd begin deze maand een nieuwe wereldvakbond opgericht: de International Trade Union Confederation (ITUC), met de ACV’er Luc Cortebeeck als ondervoorzitter. Hij noemde de oprichting van de ITUC een scharniermoment in het syndicalisme en liet zich het volgende ontvallen:

“Het is een noodzakelijke stap, maar er moet meer gebeuren. Internationaal syndicalisme is niet mogelijk zonder nationale organisaties die ervan overtuigd zijn dat onze toekomst ligt in de globalisering van de solidariteit.”

Al is de weg nog lang, men heeft tenminste al een weg gevonden die verder bewandeld moet worden. De 120 jaar oude oproep van Karl Marx -proletariërs aller lande, verenigt u!- is dus actueler dan ooit tevoren.

Written by korneelwarlop

maart 9, 2007 bij 9:50 pm

Geplaatst in Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: