Archive for augustus 2012

Razernij: de krachtige stem van ons geweten

leave a comment »

Razernij. Welvoeglijk beter uit te spreken in het Duits, die Raserei (heerlijk toch!). Het is niet alleen een hups woord, het neemt ook vele gedaanten aan. Of het nu gaat om de muziek van Mozart, Jacques Brel of Kurt Cobain. Priester Daens in Aalst of Verhofstadt in het Europees Parlement. Om de films van Quentin Tarantino en Michael Moore of Michael Douglas in Falling Down. Martin Luther King’ redevoering op de trappen van het Lincoln Memorial of een ontketende Barack Obama in Millenium Park. De werken van Thomas Hirschhorn of de  pennentrekken van Willem Frederik Hermans. Telkens weer razernij, altijd anders.

Razernij zoals we het kennen – een staat van woede waarin een persoon niet meer denkt en geen pijn meer voelt, terwijl hij zijn woede bekoelt op zijn omgeving: op objecten of op andere personen – krijgt bovenstaande gedaanten indachtig een heel andere betekenis. Een maatschappij heeft immers nood aan schelmen, aan schenentrappers en Tijl Uilenspiegels. Mensen die ons geweten schoppen en luidop vraagtekens plaatsen achter onze evidente uitroeptekens. Muziek, politiek, film, kunst of literatuur als uitlaatklep voor innerlijke frustratie of maatschappelijk ongenoegen. Vaak zo herkenbaar gebracht dat de schelm in kwestie, tegen wil en dank, nog populair wordt ook. En hoe je het nu draait of keert, iedere breed gedragen vorm van protest draagt in zich de mogelijkheid tot een nieuwe horizon.

In de bedrijfswereld is vooralsnog geen sprake van razernij. Geen drift of woede wordt getolereerd door het arbeidsreglement en de specifieke context – sereen of was het steriel – van de meeste bedrijven zorgt ervoor dat inspiratie vervlakt naar het leeghoofdig volgen van processen. Het verwondert mij alvast steeds meer; zelden kende de mens zoveel kanalen waarlangs hij zijn mening kwijt kan maar van zodra hij de kantoorruimte betreedt, conformeert de kritische burger zich en wordt hij een slaafse volgeling van die dekselse (in)efficiëntie. Dit fenomeen zorgt ervoor dat heel veel personeelsleden afgestompt en zonder veel gevoel voor zingeving hun dagelijkse prestatie leveren. De norm determineert het gedragspatroon. Zelfs al gaat het initieel over zaken waar mensen fundamenteel bezwaar tegen hebben. Alzo zijn we aanbeland in een economie die niet alleen niet meer functioneert maar ook nog eens als gewetenloos wordt aanzien.

Het wordt hoog tijd dat niet alleen burgers maar ook meer bedrijfsmedewerkers overgaan tot het niet langer  blindelings aanvaarden van deze vorm van economie. Niet alleen arbeiders, bedienden en kaderleden maar ook het management heeft nood aan kritische stemmen, aan niet- acceptatie en aan retrospectie. Ja, zelfs aan razernij. Het is de morele plicht van ieder individu die gelooft dat een gewetensvolle bedrijfsvoering geen contrast hoeft te zijn van inefficiëntie of waardevermindering. Het lijkt mij net dat morele devaluatie geleid heeft tot de situatie van vandaag waarbij, zoals het personage Daniël in het boek Mogelijkheid van een eiland (Michel Houellebecq), iedereen zoekende is. “We zijn niet gelukkig (of hooguit incidenteel) maar hoeft dit daarom te betekenen dat we een rimpelloos, onthecht en waardevrij leven moeten leiden?” Wie op ontdekkingstocht wil, raad ik aan om de razernijtactiek op een weliswaar beschaafde manier (en neen dit is niet tegenstrijdig) eens tijdens de dagelijkse werkomgeving toe te passen. Het begint altijd ergens. Immers, zijn we niet allemaal op zoek naar het waarom van onze daden? Naar de oorsprong? Een Verlichte focus; heroriëntatie naar een nieuwe horizon.

Advertenties

Written by korneelwarlop

augustus 27, 2012 at 12:01 am

The comeback of morality

leave a comment »

Laat me beginnen met u proficiat te wensen. We vieren namelijk een verjaardag! U en ik zijn al vijf jaar in crisis. Mocht je het vergeten zijn; we dienen daar bewust en dagelijks mee bezig te zijn. Immers, als burger hebben we mee de sleutel in handen voor structurele oplossingen om de crisis te bestrijden. Dus besparen we met z’n allen op onze elektriciteitsfactuur, shoppen we enkel nog in Aldi of Colruyt en ondersteunen we die arme Grieken door naar hun land op vakantie te gaan. Dat we tegelijk ons spaargeld verlieslatend parkeren, langer moeten werken en minder gemakkelijk aan een job geraken is onze collectieve tol die we betalen. Door onze hebzucht hebben wij namelijk allemaal een collectieve schuld aan de crisis. Dat maken we op onze beurt weer goed door ons te verwennen; wellnesscentra boomen, we schransen ons een indigestie in overvolle restaurants en cava is zowat het nieuwe luxewater geworden. Ik trek het wat in extremen om aan te duiden dat er meer aan de hand is, iets fundamenteler, dat door onze fixatie op de bovenvernoemde gevolgen ondergesneeuwd geraakt is. Het komt neer op het volgende: “We verwennen ons te pletter, maar niemand is gelukkig”.

Het is de titel van een artikel met Paul Verhaeghe, hoogleraar psychoanalyse aan de UGent, dat ik al geruime tijd geleden in De Morgen las. In zijn essay ‘De neoliberale waanzin: efficiënt, flexibel en gestoord’ schetst hij een minder fraai beeld van ons huidig maatschappelijk bestel. Het komt neer op het onderuit halen van wat we de laatste decennia als evident zijn gaan beschouwen. Het winstdenken op korte termijn in zowat alle domeinen, tot onze interpersoonlijke relaties toe. Niet kwaliteit maar winst is ons leven gaan beheersen en deze meritocratische klepel is nu volledig aan de andere kant doorgeslaan. De academische wereld, het onderwijs en de gezondheidszorg; Verhaeghe gebruikt ze als voorbeelden om zijn stelling te onderbouwen. Ons wereldbeeld wordt afgetoetst op basis van economische parameters. Daarbij hoeft het vermeld dat het failliet van onze politieke klasse, de religie (iedereen pedofiel of moslimterrorist) en zelfs de mainstream geworden kunstwereld hiertoe hebben bijgedragen. Wat anders heeft ons immers de afgelopen twee decennia zo geïnspireerd als het verhaal van economische welvaart?

En ja, het moet gezegd. We zijn de economische groei veel verschuldigd. We hebben een levensstandaard die ongekend is in de geschiedenis van de mens. En toch hebben we het gevoel constant in crisis te zijn, geen perspectief meer te hebben (a change we can believe in) of heimwee te hebben naar de tijd van toen (is het toeval dat Kvraaghetaan van de Fixkes zo goed scoorde? Of dat het verhaal van N-VA veel mensen kan overtuigen?). Het failliet van onze maatschappij is het dramatische gebrek aan een debat over waarden. Over appreciatie. Over het leven zelf. En dat veronderstelt keuzes. Deze termen klinken vies omdat ze alles zijn wat niet thuis hoort in een ‘neutrale’ of ‘objectiveerbare’ economische context. Het refereert op het eerste zicht misschien naar het stoffige waardendebat van de CD&V maar dat is het allerminst. Het gaat over iets dat we allemaal kennen maar pas nu opnieuw te lijken herontdekken: het gevoel van rechtvaardigheid.

Wat vinden we als maatschappij juist? Hoe dienen we de gaven en de lasten te verdelen? Hoe doen we dat op een manier dat het van ons betere mensen maakt?! Deze drie vragen vormen de toetsstenen voor het nieuwe grote verhaal in wording. Een verhaal dat fundamenteel anders zal moeten werken wil het als rechtvaardig willen aangevoeld worden. Het volgende verhaal zal breed gedragen moeten zijn want als er één iets is dat de crisis ons zo stilaan duidelijk maakt is dat er niets meer of minder te redden is dan hetgeen wat ons zo uniek maakt en onderscheid van dieren, namelijk moraliteit. Het vermogen te redeneren, goed van kwaad te onderscheiden en op een holistische manier vorm te geven aan onze toekomst.

Written by korneelwarlop

augustus 20, 2012 at 6:12 pm

Geplaatst in Uncategorized

Tagged with , , ,